Finyad'dan Borsa İstanbul'a Endeks Eleştirisi: Fon Krizinin Açığı Kapanmadı

Borsa İstanbul, BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti'nde yaptığı değişikliği 28 Ekim 2026'da yürürlüğe aldı. Düzenleme, BIST 500 endeksinde yedek pay sayısını 3'ten 10'a, BIST Temettü 25 ve BIST Sürdürülebilirlik 25 endekslerinde ise 3'ten 5'e çıkardı. Amiral endeks BIST 30'un yedek sayısı ise 3'te kaldı.

Finansal Yatırımcılar Derneği (Finyad), değişikliğe ilişkin hazırladığı Ar-Ge çalışmasında, ağustosta başlayan soruşturmayla derinleşen ve SPK'nın 17 Eylül'de 131 yatırım fonu için tasfiye kararı almasıyla sonuçlanan krizden sonra yapılan ilk güncellemenin bu kadar dar kalmasını eleştirdi.

DSTKF Neden Bir Yıl BIST 30'da Kaldı?

Çalışmada, krizin merkezindeki hisselerden Destek Finans Faktoring'in (DSTKF) endeks sürecine dikkat çekildi. 1 Ekim 2025'te BIST 30'a giren hisse, uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI'ın Mayıs 2026'da Small Cap endeksinden çıkarmasına rağmen dört ay daha Borsa İstanbul'un amiral endeksinde kaldı. Hisse ancak 1 Ekim 2026'dan geçerli dönemsel değişiklikle BIST 30, BIST 50 ve BIST 100'den çıkarıldı.

QNB Invest'in eylül ortasındaki hesaplamasına göre hissenin halka açık kısmının yaklaşık yüzde 66'sı tasfiyeye alınan fonlardaydı. Dernek, buna karşın mevcut kurallara göre hissenin "büyük ve likit" görünmeye devam ettiğini vurguladı. DSTKF, 7 Temmuz'daki 3.920 liralık zirve kapanışından 28 Ekim'e kadar yüzde 97 değer kaybetti.

Kural Setindeki Açıklar

Finyad'ın tespitlerine göre endeks seçimi yalnızca fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri ile işlem hacmine dayanıyor. Her iki gösterge de fiyat hareketleri ve karşılıklı işlemlerle büyüyebiliyor. Halka açık payların birkaç bağlantılı fonda toplanması da hesaba katılmıyor.

Dönem içinde bir hissenin endeksten çıkarılması ise yalnızca tahtanın 5 işlem gününden fazla kapatılması ya da Yakın İzleme Pazarı'na alınması halinde mümkün. SPK tedbiri, soruşturma ya da art arda taban serisi kural setinde çıkarma sebebi olarak yer almıyor. Dernek, kural setinin Genel Müdürlüğe tanıdığı takdir yetkisinin de bu süreçte kullanılmadığını hatırlattı.

Yurtdışında Ne Yapıldı?

Çalışmada benzer krizlerin ardından yurtdışında atılan adımlar da sıralandı. Almanya'da Wirecard skandalından sonra DAX kuralları kapsamlı biçimde sıkılaştırıldı. MSCI, Hindistan'da Hindenburg'un iddialarının ardından Adani Grubu hisselerinin endeks ağırlığını düşürdü. Hong Kong'da ise payları birkaç yatırımcıda toplanan 18 hisseyi endekslerinden çıkardı. Endonezya Borsası da bu yılın nisan ayında sahiplik yoğunlaşması yüksek hisseleri ana endekslerinin dışında bıraktı.

"Asıl Sorun Likidite Değil, Sahiplik Yapısı"

Finyad Finansal Yatırımcılar Derneği Başkanı Ekonomist Ali Bahçuvan, değerlendirmesinde şunları söyledi:

"Bir hissenin BIST 30'a girmesi, onu takip eden fonlar ve bu fonlara para yatıran küçük yatırımcı için fiili bir alım kararıdır. MSCI'ın mayısta çıkardığı bir hisse, Borsa İstanbul'un amiral endeksinde eylül sonuna kadar kaldı. Yedek pay sayısını artırmak, yedeği devreye sokacak bir kural yoksa bir şey değiştirmez. MSCI'ın 2016'dan beri Hong Kong'da, Endonezya Borsası'nın da bu yılın nisanından beri uyguladığı sahiplik yoğunlaşması kriteri Borsa İstanbul'da da gecikmeden uygulanmalı.

Dernek çalışmasında Borsa İstanbul'a dokuz öneri sıraladı. Öneriler arasında sahiplik yoğunlaşması kriteri, Borsa İstanbul'un kendi serbest dolaşım değerlendirmesini yapması, oransal likidite ölçütü ve bağlantılı hesaplar arasındaki işlemlerin hacimden çıkarılması yer alıyor. Dernek ayrıca SPK tedbiri ve soruşturma hallerinde dönem içi çıkarma, ana endekslerde ağırlık sınırı ve büyük halka arzlar için üç aylık bekleme süresi öneriyor. Finyad, bundan sonraki kural değişikliklerinin kamuoyu görüşüne açılmasını ve sürece küçük yatırımcı temsilcisinin dahil edilmesini de talep etti.