Pentagon’da F-35 kayıp krizi! 17 bin yedek parça envanterde yok!

Gündem haberleri

ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) F-35 savaş uçağı programındaki yedek parça yönetimi, yeni bir denetim raporuyla gündeme geldi. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO), 9 Kasım 2026’da yayımladığı raporda, F-35 filosunun ortak yedek parça havuzunda milyarlarca dolarlık envanterin sağlıklı biçimde takip edilemediğini ortaya koydu.

GAO’nun GAO-27-108713 numaralı raporuna göre, dünya genelinde 700’den fazla kamu ve yüklenici tesisinde tutulan yaklaşık 26 milyon F-35 parçasının toplam değeri 31 milyar dolar civarında. Ancak Pentagon, kendisine ait bu parçaların tamamına ilişkin güvenilir ve güncel kayıtlara sahip değil.

Denetimde özellikle Mart 2026 itibarıyla bakım veya onarım durumunda bulunan yaklaşık 17 bin parçanın merkezi envanter sistemine hiç girilmediği belirlendi. Bu parçaların kayıtlı değeri yaklaşık 1,3 milyar dolar olarak hesaplandı. Savunma Bakanlığı yetkilileri, eksik maliyetler, nakliye ve diğer ek giderler dikkate alındığında tutarın 2,5 milyar dolara kadar çıkabileceğini bildirdi.

31 milyar dolarlık F-35 envanterinde kayıt sorunu

F-35 programında ABD Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadelerinin yanı sıra uluslararası ortaklar ve yabancı müşteriler de ortak yedek parça havuzundan yararlanıyor. Motor, lastik, destek ekipmanları ve çeşitli uçak bileşenlerini kapsayan sistemin etkin çalışması, parçaların nerede bulunduğunun ve hangi durumda olduğunun doğru biçimde izlenmesine bağlı.

Ancak GAO, Pentagon’un kullandığı Enterprise Logistics Management System (ELMS) adlı merkezi kayıt sisteminin eksik ve güncel olmayan veriler içerdiğini tespit etti.

Sistemin, F-35 programının ana yüklenicileri Lockheed Martin ve Pratt & Whitney tarafından kullanılan mülkiyet yönetim sistemleriyle doğrudan bağlantısı bulunmuyor. Bu nedenle Pentagon, parça hareketlerini gerçek zamanlı izleyemiyor ve yüklenicilerden gelen dönemsel veri aktarımlarına bağımlı kalıyor.

GAO’nun tespitlerine göre Aralık 2025’te yükleniciler tarafından iletilen parça kayıtlarının yalnızca yüzde 29’unda seri numarası, yüzde 43’ünde ise ulusal stok numarası bulunuyordu. Bu eksiklikler, envanter kayıtlarının doğruluğunu ve parçaların takibini zorlaştırıyor.

17 bin parçanın akıbeti neden tartışılıyor?

Raporda öne çıkan 17 bin parça, bakım veya onarım sürecinde olmasına rağmen merkezi sisteme kaydedilmemiş durumda. Bu nedenle söz konusu parçaların tamamının çalındığı veya fiziksel olarak kaybolduğu sonucuna varılamıyor.

Asıl sorun, Pentagon’un bu parçaların konumunu, durumunu ve maliyetini güvenilir biçimde takip edememesi. GAO, mevcut kayıt ve denetim eksikliklerinin dolandırıcılık, israf ve hırsızlık gibi risklerin tespit edilmesini de zorlaştırdığına dikkat çekti.

Daha önce kaybolduğu bildirilen 1 milyon parça hâlâ açıklığa kavuşmadı

GAO’nun raporunda geçmiş yıllardaki kayıp bildirimlerine de yer verildi. Kurum, Mayıs 2023’te yayımladığı önceki denetimde, bir ana yüklenicinin Mayıs 2018 ile Ekim 2022 arasında 1 milyondan fazla F-35 parçasını kaybettiğini ve bu parçaların değerinin 85 milyon doların üzerinde olduğunu açıklamıştı.

Yeni rapora göre F-35 Ortak Program Ofisi, Mart 2026 itibarıyla bu parçaların akıbetini hâlâ tam olarak belirleyebilmiş değil.

Yüklenicinin 2012-2025 döneminde yaşanan kayıplara ilişkin Mart 2026’ya kadar yaklaşık 28 milyon dolarlık bildirim yaptığı, Savunma Sözleşmeleri Yönetim Ajansının (DCMA) ise bunun yaklaşık 6 milyon dolarlık kısmında yüklenicinin mali sorumluluğu bulunduğuna karar verdiği aktarıldı.

Ancak merkezi bir kayıp takip kaydının bulunmaması nedeniyle, bildirilen 28 milyon dolarlık tutarın daha önce tespit edilen 85 milyon dolarlık kayıpları kapsayıp kapsamadığı da netleştirilemedi.

Pentagon envanter sayımı için 2027’yi hedefliyor

GAO, Pentagon’un 2025 mali yılında gerçekleştirdiği fiziki envanter sayımının da bütün parçaların varlığını ve kayıtların eksiksizliğini doğrulamakta yetersiz kaldığını belirtti.

F-35 program ofisinin 2020 mali yılından bu yana fiziki envanter çalışmaları için en az 17 milyon dolar harcadığı, buna rağmen güvenilir bir başlangıç envanteri oluşturamadığı kaydedildi.

Savunma Bakanlığı, tüm parçaların kapsamlı biçimde sayılması ve kayıtların doğrulanması için Savunma Sözleşmeleri Denetim Ajansıyla çalışma yürütüyor. İlk kapsamlı envanterin tamamlanması için Mart 2027 tarihi hedefleniyor.

GAO’dan Pentagon’a dört öneri

Denetim sonunda GAO, F-35 parçalarının takibinin güçlendirilmesi ve kayıp bildirimlerinin daha etkin incelenmesi için dört tavsiyede bulundu. Öneriler arasında kayıpların izlenmesine yönelik özel prosedürlerin oluşturulması, envanterden sorumlu personelin görev ve sorumluluklarının netleştirilmesi ve gerekli eğitimlerin verilmesi bulunuyor.

Pentagon, GAO’nun dört önerisinin tamamını kabul ettiğini bildirdi. F-35 Ortak Program Ofisi de kamu ve ana yüklenici sistemleri arasında doğrudan ve gerçek zamanlı veri bağlantıları kurmaya yönelik çalışmalar yürüttüğünü açıkladı.

F-35 programının operasyonel hazırlığı da gündemde

Envanterdeki kayıt sorunları yalnızca mali denetim açısından değil, savaş uçaklarının operasyonel hazırlığı bakımından da önem taşıyor. Yedek parçaların konumunun ve kullanılabilirlik durumunun bilinmemesi, ihtiyaç duyulan ekipmanın doğru zamanda temin edilmesini zorlaştırabilir.

GAO, Pentagon’un F-35 programının tedarik ve destek kapasitesini artırmak için yaklaşık 13,7 milyar dolarlık ek yatırım öngören Global Support Solution Reset planına da dikkat çekti. Kurum, güvenilir envanter kayıtları olmadan hangi parçaların hangi miktarlarda satın alınması gerektiğinin belirlenmesinin ve yeni alınan parçaların takibinin güçleşebileceği uyarısında bulundu.

F-35 programının yaşam döngüsü maliyetinin 1,9 trilyon doların üzerinde tahmin edildiği düşünüldüğünde, yedek parça yönetimindeki bu eksiklikler Pentagon açısından önemli bir mali ve operasyonel denetim sorunu oluşturuyor.